Służba Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU,w j. ukr. – Служба безпеки України) przekazała 3 lutego br. polskiemu Instytutowi Pamięci Narodowej (IPN), odtajnione dokumenty NKWD związane z represjami wobec Polaków w czasach stalinizmu. „Otrzymaliśmy dokumenty, dotyczące represjonowania Polaków na Ukrainie w okresie Wielkiego Terroru w latach 30. ubiegłego wieku oraz dokumenty obejmujące represje lat 40., czyli już po agresji sowieckiej na Polskę" – mówił Janusz Kurtyka w rozmowie z polskimi dziennikarzami. „Nasza współpraca z SBU ma bardzo interesujące perspektywy, bowiem prezydent Juszczenko podjął decyzję o odtajnieniu dokumentów od bolszewizmu aż do 1991 roku" – wskazał prezes IPN-u.

Przekazanie dokumentów NKWD z archiwów ukraińskich, stało się możliwe po wydaniu 23 stycznia br.  przez prezydenta Wiktora Juszczenko, dekretu o ich odtajnieniu. Ukraina jest jednym z niewielu państw byłego ZSRR, które zdecydowało się na ujawnienie dokumentów ze swych tajnych archiwów. Przekazane przez szefa SBU Wałentyna Naływajczenko, elektroniczne kopie dokumentów to przede wszystkim informacje, doniesienia, meldunki, raporty i akty oskarżenia dotyczące założonych spraw śledczych w ramach operacji skierowanej przeciwko Polakom mieszkającym na Ukrainie w latach 1937-1938.

Dużą część stanowią spisy Polaków przeznaczonych do rozpracowania i aresztowania przez NKWD. Ponadto do archiwum IPN trafiła dokumentacja operacyjna dotycząca represji wobec Polaków z lat 1935-1940. Wśród materiałów znalazły się m.in.: raporty o zaporoskim obozie jenieckim, w tym kopię sprawozdania Ł. Berii w sprawie pracy jeńców tego obozu, „Raporty ze zwalczania polskiego szpiegostwa” z 1935 r., materiały na temat likwidacji polskich organizacji, raport kierownictwa Zarządu NKWD obwodu kijowskiego dla ludowego komisarza spraw wewnętrznych USRR „O likwidowanych agenturalnych sprawach w Żytomierzu oraz o polskiej kontrrewolucji”.

Strona ukraińska przekazała również kilka dokumentów dotyczących sytuacji w obozie w Starobielsku w październiku 1939, a także obszerną dokumentację przesiedlenia polskich i niemieckich rodzin z obwodów kijowskiego i winnickiego do Kazachstanu w 1936 roku.
„Jestem pewien, że jest to również ważne dla strony ukraińskiej. Dostrzegam tu dużą determinację Ukraińców, by poszerzyć obszar wolności badań i jawności (materiałów archiwalnych – PAP). Jest to bardzo ważne wydarzenie dla stosunków polsko-ukraińskich" - podsumowywał Janusz Kurtyka. (lg)

Źródło: IPN, Nauka w Polsce,