Nota o książce:
„Antologia Pamięć Shoah – zbierająca osiemdziesiąt cztery teksty polskich oraz zagranicznych badaczy – jest próbą zmierzenia się z nasilającą się obecnością problematyki Zagłady w polu historiografii, socjologii, teologii, psychiatrii i sztuki oraz w szeroko pojętym dyskursie publicznym: w mediach i krytycznych praktykach artystycznych śmiało wkraczających w przestrzenie miejskie, w komiksie i kinie popularnym. Zamieszczone w tomie teksty mają zróżnicowany charakter – do udziału w przedsięwzięciu zostały zaproszone osoby tak odmiennych specjalności i profesji, jak filozofowie, psychiatrzy, kulturoznawcy, teoretycy mediów, architekci, literaturoznawcy, filmolodzy, politolodzy, pisarze oraz artyści. Artykułują oni odmienne punkty widzenia, które mogą wydawać się wzajemnie nieprzekładalne. Ogólne ujęcia teoretyczne spotykają się tu ze studium przypadku, teksty w poetyce osobistej impresji z „chłodną” analizą dyskursu; rekonstrukcja doświadczenia ofiar – realizowana środkami historiografii, psychiatrii oraz fikcji literackiej – z problemem instrumentalizacji pamięci w wymiarze społecznym, politycznym oraz medialnym. Większości autorów tomu bliska jest zarazem refleksja nad Zagładą jako „zdarzeniem przekształcającym” (według określenia Alan Milchmana i Alana Rosenberga), które obejmuje nie tylko aktywną żałobę po ofiarach oraz analizę motywacji sprawców – czego najbardziej spektakularnym przejawem jest przełożona u nas niedawno książka Jonathana Littella – ale i postawy świadków, najczęściej ludzi obojętnych na los żydowskich sąsiadów i współobywateli – „gapiów”, jak określił ich Paul Ricoeur – nierzadko przejmujących rolę katów, donosicieli lub szmalcowników. Prezentowane w tomie teksty zgrupowane są w działach opatrzonych osobnymi, tematycznymi wstępami, ułatwiającymi czytelnikowi poruszanie się w tej zróżnicowanej, interdyscyplinarnej materii.

Nieludzkość jest w ludzkiej mocy; ale czy jest w ludzkiej mocy jej zrozumienie? Od pół wieku z górą najprzedniejsze umysły i najwspanialsze talenty artystyczne w Polsce, w Europie i poza Europą starają się dociec na to pytanie odpowiedzi. Znakomici filozofowie i historycy sztuki (literatury, malarstwa, filmu, architektury) zinwentaryzowali w tej książce i podsumowali dotychczasowe wyniki tych starań, opatrzyli je wnikliwym komentarzem i wzbogacili własnymi spostrzeżeniami i propozycjami; spróbowali też nakreślić szlaki dalszych badań i eksperymentów. Rezultatem ich zbiorowej pracy jest wszechstronny raport z jednego z głównych, być może decydujących frontów walki o zrozumienie sensu, czy raczej bezsensu zła – a więc i o szansę jego przezwyciężenia. Losy tego frontu wciąż się ważą i ta walka jest daleka od zakończenia – ale ta książka jest słupem milowym na wiodącej doń drodze i wskazówką nieodzowną dla wytyczenia jej pozostałego do przebycia etapu.”

Prof. Zygmunt Bauman

SPIS TREŚCI
Od redaktorów
I. Obszary Zagłady – red. Halina Taborska
1. Halina Taborska, Obszary Zagłady
2. Halina Taborska, Sztuka w miejscu śmierci – polskie znaki pamięci w hitlerowskich obozach natychmiastowej Zagłady
3. Józef Tarnowski, Pomnik-Droga Oskara Hansena – projekt na Międzynarodowy Konkurs na Pomnik Ofiar Oświęcimia
4. Jan Stanisław Wojciechowski, Oskara Hansena (i zespołu) projekt oświęcimskiego pomnika „Drogi” w świetle jego teorii Formy Otwartej
5. Angelika Lasiewicz-Sych, Architektura miasta w konstytucji pamięci zbiorowej. Warszawski Muranów – szkic o śladach przeszłości
6. Teresa Pękala, Ocaleni i ocalający – funkcjonowanie pamięci o Zagładzie w realizacjach artystycznych lubelskiego Ośrodka Brama Grodzka
7. Piotr Winskowski, Nowoczesna przestrzeń Zagłady?
8. Piotr Winskowski, Trzy zderzenia trzech reprezentacji z trzema świadkami
9. Wokół Twarzy Innego i jej twórcy – Halina Taborskiej i Jan Stanisław Wojciechowski

II. Litzmannstadt Ghetto - red. Tomasz Majewski
1. Tomasz Majewski, Litzmannstadt Ghetto
2. Paweł Spodenkiewicz, Chaim Rumkowski jako mówca
3. Monika Polit, Elementy języka propagandy w Kronice getta łódzkiego
4. Małgorzata Kozieł, Środowisko literackie w getcie łódzkim
5. Grzegorz Gazda, Ostatnie drogi sióstr Franza Kafki
6. Wiktor Skok, Teren
7. Tomasz Majewski, Ulice bez pamięci
8. Wiktor Skok, Ślad
9. Krystyna Wilkoszewska, Obrazy z getta [Jude]
10. Piotr Winskowski, Raport
11. Agata Siwiak, Egzorcyzmowanie miasta. Public Movement w Łodzi
12. Piotr Piluk, Łódź Bałuty. Pamięć Zagłady w pejzażu miejskim
13. Joanna Podolska, Pamięć getta w Łodzi

III. Dyskurs publiczny po Shoah –   red. Tomasz Majewski
1. Tomasz Majewski, Dyskurs publiczny po Shoah
2. Jan P. Hudzik, Perspektywa filozoficzna w dyskursie publicznym na temat Zagłady
3. Magdalena Saryusz-Wolska, Zachodnioniemiecka recepcja serialu Holocaust
4. Joanna Jabłkowska, Spór o niemiecką pamięć w kontekście mowy Martina Walsera z 11.10.1998 r. (Friedenspreisrede)
5. Karol Franczak, Przeszłość w austriackim dyskursie publicznym - przypadek Heldenplatz Thomasa Bernhardta
6. Artur Pełka, Shoah w austriackiej pamięci zbiorowej na przykładzie Stecken, Stab und Stangl Elfriede Jelinek
7. Tomasz Majewski, Lyoński proces Klausa Barbiego – rozgrywanie pęknięć pamięci
8. Sławomir Buryła, Prawdy niechciane i potrzeba ich społecznej artykulacji
9. Szewach Weiss, Holocaust i religia publiczna
10. Sławomir Sierakowski, Uniwersalizacja pamięci zbiorowej

IV. Wokół (nie)pamięci Zagłady – red. Włodzimierz Mich
1. Włodzimierz Mich, Wokół (nie)pamięci Zagłady
2. Włodzimierz Mich, Problem pamięci Zagłady na łamach prasy polskiej po roku 1989
3. Ewa Maj, Sposoby zaprzeczania Zagładzie Żydów: przypadek środowisk neoendeckich
4. Małgorzata Domagalska, Czas wyboru. Publicyści „Prosto z Mostu” wobec Zagłady
5. Ireneusz Krzemiński, Reprezentacje Shoah w świadomości potocznej a teza o konkurencji polsko-żydowskiej. Rozważania w świetle badań empirycznych
6. Ewa Wolentarska Ochman, Iluzoryczne oczyszczanie pamięci stosunków polsko-żydowskich w dekadę po upadku komunizmu w Europie Wschodniej
7. Henryk Chałupczak, Identyfikacja „obcego” i funkcjonowanie pamięci o Zagładzie. Rozważania na marginesie wypowiedzi studentów

V.  Punkty odniesienia – red. Anna Zeidler- Janiszewska
1. Anna Zeidler-Janiszewska, Punkty odniesienia
2. Jacek Zychowicz, Historiozofia Auschwitzu: od krytycznej negacji do instrumentalizacji
3. Agneš Heller, Ferenc Fehér, Czy możliwa jest poezja po Holocauście?
4. Waldemar Bulira, Agneš Heller o Holocauście
5. Dominick LaCapra, Pisanie historii, pisanie traumy
6. Anna Ziębińska-Witek, Fikcjonalne i niefikcjonalne dyskursy historyczne: historiograficzne i literackie przedstawienia Zagłady
7. Grażyna Gajewska, Pamięć i doświadczenie wobec dyskursu historii
8. ks. Grzegorz Ignatowski, Refleksja teologiczna po Shoah
9. ks. Romuald Jakub Weksler-Waszkinel, Żydzi – chrześcijanie: dwie pamięci
10. Marta Pietrzykowska, Antropologiczny opis doświadczenia głodu u dzieci na podstawie świadectw z getta warszawskiego
11. Krzysztof Szwajca, Ocaleni z Holocaustu w oczach psychiatry, czyli o milczeniu i pamięci

VI. Doświadczenie pamięci, doświadczenie pustki – red. Ewa Rewers
1. Ewa Rewers, Doświadczenie pamięci, doświadczenie pustki
2. Ewa Rewers, Pustka i forma
3. J. Krzysztof Lenartowicz, Architektura trwogi
4. Jarosław Lubiak, O nowy kształt pamięci. Muzeum Żydowskie w Berlinie
5. Maria Popczyk, Przestrzenie pamięci: żydowskie muzea Daniela Libeskinda
6. Piotr Winskowski, Jasna przestrzeń, biel i szarość, historia i przyszłość
7. Agnieszka Rejniak-Majewska, Auschwitz Apel Wojciecha Prażmowskiego

VII. Pamięć poprzez sztukę – red. Alicja Kuczyńska
1. Alicja Kuczyńska, Pamięć poprzez sztukę
2. Alicja Kuczyńska, Oczy pamięci
3. Jacek Zydorowicz, Implozje Holocaustu w próżnię współczesności. Kontrowersyjne wątki w dyskursie Zagłady
4. Krystyna Wilkoszewska, Józef Szajna: nasycenie formy
5. Jolanta Dąbkowska-Zydroń, Pamięć i kontrpamięć w przekazie artystycznym. Wokół prac Christiana Boltanski’ego
6. Rafał Jakubowicz, Rückleitung des Leerzuges. O malarstwie Luca Tuymansa
7. Marianna Michałowska, Sztuka dokumentu – fotografia i trauma
8. Beata Frydryczak, O pamięci i statusie obrazu (na przykładzie prac Zbigniewa Libery i Rolanda Schefferskiego)
9. Roland Schefferski, Pamięć Shoah?
10. Blanka Brzozowska, Ślady na poboczu (uwagi na temat instalacji Rolanda Schefferskiego)

VIII. Literatura wobec Zagłady – red. Przemysław Czapliński
1. Przemysław Czapliński, Literatura wobec zagłady
2. Henryk Grynberg, Holocaust jako nowe doświadczenie literackie
3. Jiří Holý, Życie z gwiazdą  Jiří Weila i temat Holocaustu w literaturze czeskiej
4. Monika Adamczyk-Garbowska, Literatura wobec Zagłady: w poszukiwaniu kanonu
5. Katarzyna Kuczyńska-Koschany, Słowa do ciszy. Poetyki Shoah w liryce polskiej – rekonesans
6. Monika Szabłowska, Pamięć ocalonych w twórczości Henryka Grynberga, Hanny Krall i Bogdana Wojdowskiego
7. Dorota Krawczyńska, Małe narracje o Zagładzie
8. Aleksandra Ubertowska, Shoah i literatura na „obrzeżach mowy”. O prozie Michała  Głowińskiego i Marka Bieńczyka

IX. Między dokumentem a fikcją – red. Anna Zeidler-Janiszewska
1. Anna Zeidler-Janiszewska, Między dokumentem a fikcją
2. Anna Kuligowska-Korzeniewska, Zagłada na scenie. Dejmkowska inscenizacja Zdążyć przed Panem Bogiem Hanny Krall
3. Katarzyna Mąka, Jedna historia w kilku wariantach. Opowiadania Hanny Krall w kontekście adaptacji filmowej Jan Jakuba Kolskiego i adaptacji teatralnej Izabelli Cywińskej
4. Piotr Litka, Odzyskiwanie pamięci. Miejsce urodzenia Pawła Łozińskiego i Sąsiedzi Agnieszki Arnold
5. Tomasz Łysak, Jedwabne twarzą w twarz: Sąsiedzi Agnieszki Arnold i Jana Tomasza Grossa
6. Tomasz Majewski, Sub specie mortis. O Shoah Claude’a Lanzmanna
7. Tomasz Łukowicz, Kamila Żyto, Życie jest piękne Roberto Benigniego: Shoah jako przedstawienie symboliczne [Łukowicz w ramce]
8. Anna Zeidler-Janiszewska, Lista Schindlera: skrzyżowanie dyskursów
9. Tomasz Majewski, Siegfried Kracauer i teoria filmu po Zagładzie

(ak)