Przy okazji monograficznej wystawy wybitnego brytyjskiego rzeźbiarza, Henry'ego Moore'a w Tate Britain (czynna do 8 sierpnia) przypomniano znaczące dla współczesnego dyskursu pamięci, a także zupełnie pomijane w biografiach artysty wydarzenie.

W 1957 roku brytyjski rzeźbiarz przewodniczył jury pierwszego Międzynarodowego Konkursu na Pomnik Ofiar Faszyzmu w Auschwitz-Birkenau i oceniał przedstawione w nim projekty. Jednym z nich była praca zaprojektowana przez architekta Oskara Hansena (1922 – 2005) i jego zespół (Zofia Hansen, Jerzy Jarnuszkiewicz, Julian Pałka). Hansen zaproponował prekursorką koncepcję: zamiast pomnika teren byłego obozu koncentracyjnego miała przeciąć czarna asfaltowa droga. Omijałaby główną bramę wejściową, prowadziłaby między pozostałościami baraków, fundamentów, kominów i ogrodzeń. Jej kresem byłyby krematoria. Przestrzeń byłego obozu pozostałaby nierestaurowana.

Choć projekt Hansena nie otrzymał pierwszej nagrody (konkurs nie został bowiem rozstrzygnięty) to stanowił bezkompromisową próbę redefinicji idei publicznego pomnika, wykraczającą poza wszystkie propozycje nadesłane na konkurs. Projekt wypływał z Hansenowskiej idei Formy Otwartej i odrzucał tradycyjną koncepcję pomnika pamięci jako monumentu, rzeźby w przestrzeni. Był bliższy koncepcjom, które pojawiły się dopiero kilka dekad później.

Wystawę, którą można oglądać jeszcze tylko do 13 czerwca zorganizowano przy udziale Muzeum Historii Żydów Polskich w niewielkiej przestrzeni Tate Britain, jako rodzaj aneksu (Room 18) do głównej ekspozycji i element programu wydarzeń Polska! Year - Rok Polski w Wielkiej Brytanii.

W skład wystawy wchodzi makieta obozu autorstwa Magdy Hueckel, Julii Bogusławskiej oraz projekt ”Winterreise” (45 fotografii) autorstwa Magdy Hueckel oraz Tomasza Śliwińskiego, a także szkice Hansena. W 1957 Henry Moore odwiedził tereny Auschwitz i zrobił mnóstwo zdjęć, obecnie w Tate Britain wyeksponowano kilka z tych fotografii.

Wystawa Moore/Auschwitz stała się także okazją do zorganizowania 9 czerwca przez Muzeum Historii Żydów Polskich, Fundację Henry Moore’a, Instytut Polski w Londynie i Imperial War Museum konferencji poświęconej kwestiom polityki pamięci pt. ”Politics of Memory”, w której udział wzięli Zygmunt Bauman, Miroslaw Balka, David Cesarani, James Young, Margaret McMillan i Antony Gormley.

Źródło: Muzeum Historii Żydów Polskich, Tate Britain, „Rzeczpospolita”

(pm)