„Ścieżki pamięci” – projekty konkursowe

Udostępnij na Facebooku

Program Fundacji „Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość“ wspiera w roku 2010 międzynarodowe projekty zajmujące się „Ścieżkami Pamięci“ w ramach konkursu grantowego „Geschichtswerkstatt Europa”. Centralnym aspektem jest przy tym stosunek mieszkańców do miejsc, które musieli opuścić w ciągu XX wieku z powodu różnych form przymusowej migracji. 

Geschichtswerkstatt Europa to program Fundacji „Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość“ (EVZ), który wspiera międzynarodowe projekty poświęcone europejskim kulturom pamięci. Jego celem jest dialog młodych Europejczyków na temat różnic i podobieństw w narodowej, regionalnej i lokalnej pamięci o doświadczeniach przemocy w XX wieku.

Instytut Historii Stosowanej we współpracy z Uniwersytetem Europejskim Viadrina odpowiada za przyznawanie projektom dotacji. Instytut doradza inicjatorom projektów na każdym etapie – poczynając od szkicu projektu i złożenia wniosku, aż do jego rozliczenia. Wiosną 2010 Instytut zorganizuje we Frankfurcie nad Odrą spotkanie, które ułatwi uczestnikom merytoryczne i metodologiczne przygotowanie projektów oraz nawiązanie ze sobą kontaktów.

Konkurs grantowy 2010: Ścieżki pamięci
Europę XX wieku naznaczyły dyktatury, wojny, praca przymusowa i ludobójstwo. Spowodowały one śmierć milionów ludzi a także masową migrację, która zapisała się w kulturach pamięci społeczeństw europejskich jako deportacje, ucieczka, ewakuacja, przesiedlenie, wychodźstwo, repatriacja, wypędzenie itp.

Dla ocalonych i dla młodszego pokolenia wyzwanie stanowi fakt, że pamięć o doświadczeniach przemocy często przywołuje miejsca bardzo oddalone od miejsc ich obecnego życia. Odległość geograficzną pogłębia oddalenie kulturowe wynikające stąd, że dziś we wspominanych okolicach na ogół mieszkają inni ludzie, których pamięć też związana jest z odległymi miejscami.

Od kiedy zniknęła żelazna kurtyna do tych miejsc można znowu powracać, odwiedzać je i badać. Związek między teraźniejszością a przeszłością, a także między dalekimi miejscami przejawia się w podróżach, opowiadaniach, symbolach i rytuałach. Dzięki oznaczonym w ten sposób ścieżkom pamięci szlaki przymusowych migracji stają się bliższe teraźniejszości a odległości maleją.

W 2010 roku Fundacja „Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość“ wspiera w ramach programu Geschichtswerkstatt Europa międzynarodowe zespoły, które podejmą wspólne badania nad jedną lub kilkoma ścieżkami pamięci o szczególnym znaczeniu dla teraźniejszości, tzn. przedstawią projekty mające rzeczywisty potencjał z punktu widzenia pojednania i zbliżenia między ich społeczeństwami lub wyartykułowania istniejącego konfliktu.

Są to zarówno badania terenowe nad trasami i miejscami pamięci, muzeami i zabytkami, jak też szczegółowe analizy i opracowania świadectw ustnych lub pisanych. Oprócz badań empirycznych projekty Geschichtswerkstatt Europa inicjują warunki, w których może toczyć się dialog nad europejskimi kulturami pamięci.

Geschichtswerkstatt Europa wspiera projekty międzynarodowe, których uczestnicy: studenci, absolwenci, młodzi naukowcy, dziennikarze, artyści oraz inne zainteresowane osoby w wieku od 18 do 35 lat podejmą wspólnie badania nad wybraną ścieżką pamięci (w okresie od kwietnia do października 2010).

Projekty są realizowane wspólnie z partnerami z innych krajów Europy Środkowowschodniej lub Izraela. Prezentacje i dyskusje nad projektami mają na celu wywołanie rezonansu w opinii publicznej. Najczęstsze rezultaty projektów to: teksty, dokumentacja fotograficzna lub filmowa, tworzące wspólną platformę internetową Geschichtswerkstatt Europa.

W listopadzie 2009 komisja ekspertów podjęła decyzję, które projekty mają być realizowane.

28 zespołów międzynarodowych analizuje współczesną pamięć o wielokrotnych doświadczeniach przemocy w xx wieku w Europie. Młodzi ludzie analizują w swoich projektach, jak nakłada się na siebie pamięć o przemocy, opozycji, odwadze cywilnej i solidarności we różnych wsiach, miastach i regionach Europy.

Inne pytania dotyczą m.in.: jak kształtują się te pamięci w muzeach, pomnikach i innych miejscach? Jakie są wzory pamięci dla różnych generacji w różnych kulturach?

Jak zmienia się przekazywanie historii po odejściu świadków historii, którzy doświadczyli II wojnę światową?

Na stronie internetowej konkursu Geschichtswerkstatt Europa przedstawiane są wszystkie projekty wraz z opisem metod.

(ak)