przejęcie przez państwo środków produkcji na podstawie odrębnego aktu prawnego (z odszkodowaniem dla dotychczasowych właścicieli lub bez niego). W Polsce po II wojnie światowej faktycznej nacjonalizacji dokonywano poprzez przejmowanie przedsiębiorstw pod Tymczasowy Zarząd Państwowy (na mocy dekretu z 2 marca 1945, zmodyfikowanego ustawą z 6 maja 1945).

Narodowy socjalizm (niem. Nationalsozialismus), nazizm (skrót od Nationalsozialismus), hitleryzm (od nazwiska Adolfa Hitlera) – totalitarna ideologia Niemieckiej Narodowo-Socjalistycznej Partii Robotników (NSDAP), pochodna od faszyzmu obowiązująca jako niemiecka ideologia państwowa w czasie sprawowania władzy w Niemczech przez NSDAP w latach 1933-1945. Ideologami narodowego socjalizmu byli: Adolf Hitler (Mein Kampf) oraz Alfred Rosenberg i Joseph Goebbels.

niemiecki sekretarz państwowy, odpowiedzialny za plan czteroletni w czasach narodowego socjalizmu (plan rozwoju gospodarczego i związanej z nim serii reform gospodarczo-ekonomicznych realizowany przez partię nazistowską w Niemczech w latach 1936-1940). W 1938 Neumann uczestniczył w rozmowie z Göringiem o „aryzacji gospodarki“ [„Arisierung der Wirtschaft“] oraz o oznakowaniu i izolacji Żydów. Podczas Konferencji w Wannsee Neumann reprezentował ministerstwa gospodarki, pracy, finansów, odżywiania, transportu oraz uzbrojenia i amunicji. Jako sekretarz państwowy Göringa Neumann nadzorował urzędu ds. gospodarki wojennej [„kriegswirtschaftliche Behörde“] i obstawał najpierw przy tym, aby nie deportować żydowskich pracowników z zakładó ważnych podczas wojny.

Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych — centralny organ władz bezpieczeństwa sowieckiej Rosji (od 1917) i ZSRR (1934–46); obejmował wszystkie siły policyjne (w tym — od 1934 roku — także policję polityczną), porządkowe oraz zarząd Gułagu i wywiad polityczny;

(niem. Kristallnacht, Reichskristallnacht lub Reichspogromnacht) - termin niewyjaśnionego pochodzenia dla oznaczenia aktów przemocy wobec Żydów, żydowskich sklepów, mieszkań, synagog i instytucji w Niemczech i w Austrii ze strony członków SA, HJ i NSDAP w nocy z 9 na 10 listopada 1938. Zniszczono ponad 7000 sklepów i mieszkań, zabito 91 osób, ok. 28 000 Żydów osadzono w obozach koncentracyjnych, a Żydówki w miejskich więzieniach. Terror miał skłonić Żydów do masowego opuszczania Rzeszy Niemieckiej.

Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników - Antymarksistowska, antysemicka i volkistowska organizacja, założona w styczniu 1919 jako Niemiecka Partia Robotnicza. W lutym 1920 przemianowanie na NSDAP (Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotnicza) i ogłoszenie 25-punktowego programu partii przez Adolfa Hitlera, po puczu Hitlera 8-9 listopada 1923 zakazana. Reaktywowana w lutym 1925. Liczba członków wzrosła z 27 000 w roku 1925 do 2,5 miliona w marcu 1933.