miejsce przymusowego przetrzymywania dużej liczby osób uznanych przez państwo za niebezpieczne bądź niewygodne z punktu widzenia bieżącej polityki. Sama historia obozów koncentracyjnych sięga XIX wieku. Pierwsze obozy zastosowały władze hiszpańskie (1896) wobec powstańców na Kubie, władze brytyjskie (1899-1902) w czasie wojen burskich dla „koncentracji” ludności górskiej i wiejskiej sprzyjającej Burom w celu lepszej ich kontroli, oraz władze amerykańskie (1900) na Filipinach.

hitlerowski obóz pracy niewolniczej dla 2,5 tys. Żydów i Romów; od listopada 1941 ośrodek zagłady utworzony w ramach Akcji Reinhard. Niemcy zamordowali tu ok. 600 tys. osób.

Obóz koncentracyjny dla mężczyzn, zbudowany 1941 w Wogezach na południowy zachód od Strasburga (Alzacja). Więźniowie, w tym wielu z Résistance i spośród osób wywiezionych "nocą i we mgle" - na koniec było ich 7000 - musieli pracować w kamieniołomie na wysokości 800 metrów. Wielu padło ofiarą anatomiczno-rasowych badań prof. Hirta z uniwersytetu w Strasburgu, a także testów przeprowadzanych dla wypróbowania chemicznych środków bojowych. Obóz miał 50 podobozów, w których przebywało łącznie 45 000 więźniów. Obóz macierzysty zlikwidowano we wrześniu 1944, a więźniów popędzano w marszach śmierci w kierunku Dachau.

Obóz koncentracyjny na przedmieściu Hamburga, otwarty w roku 1938, pierwotnie podobóz KZ Sachsenhausen, od 1940 roku stał się samodzielnym obozem posiadającym wiele podobozów (np. Wöbbelin w Meklemburgii), wyzwolony 4 maja 1945 przez wojska brytyjskie.

Obóz koncentracyjny dla kobiet w pobliżu Fürstenbergu, 80 km na północ od Berlina, powstały w 1938, otwarty w maju 1939, pod koniec kwietnia 1945 wyzwolony przez armię radziecką. Obóz zbudowali na bagnach zimą 1938/39 więźniowie z Sachsenhausen. Przewidziany był na 15 000 więźniów, lecz czasami stłaczano w nim ponad 130 000 kobiet i dzieci z około 27 krajów, m.in. członkinie politycznego ruchu oporu, świadków Jehowy, Romki oraz Żydówki. Do Ravensbrück należał osobny obóz dla mężczyzn i młodzieżowy KZ Uckermark dla dziewcząt. Jeszcze na początku 1945 r. zainstalowano tam nową komorę gazową.

Od 1936 roku budowany przez więźniów KZ Esterwegen (Emslandlager) w Oranienburgu pod Berlinem, gdzie w latach 1933-1934 istniał już obóz pod zarządem SA. Warunki pracy i życia odpowiadały koncepcji „wyniszczenia przez pracę”. Miejsce kształcenia kadry kierowniczej SS i strażników obozowych, od 1938 siedziba inspekcji nadzorującej wszystkie obozy koncentracyjne. W obozie głównym z ok. 100 komandami pracy przebywało przeszło 200 000 więźniów 40 narodowości. Nie przeżyło ok. 100 000. Ewakuacja większości więźniów w ramach tzw. marszów śmierci. 22.4.1945 wyzwolenie przez armię radziecką.

Obóz zagłady, jak Bełżec i Treblinka, zbudowany w marcu-kwietniu 1942 we wschodniej Polsce w pobliżu wioski Sobibór w ramach Akcji Reinhard w celu przeprowadzenia "ostatecznego rozwiązania". Sobibór był prowadzony i nadzorowany przez niedużą grupę pracowników Akcji T4 i personel pomocniczy SS. Spośród ofiar przywożonych w transportach selekcjonowano część osób do pracy w maszynerii śmierci, ale wkrótce potem również je mordowano. W Sobiborze zamordowano za pomocą spalin w komorach gazowych ponad 250 000 Żydów. 14 października 1943 po powstaniu żydowskich więźniów obóz zamknięto.

w latach 1941—44 hitlerowski karny obóz pracy (Treblinka I), przez który przeszło 10 tys. więźniów, z czego wielu zginęło; w latach 1942—43 największy hitlerowski obóz zagłady działający w ramach Akcji Reinhard (Treblinka II).

[niem. Durchgangslager ] (Dulag) 121, obóz przejściowy dla ludności cywilnej ewakuowanej z Warszawy po powstaniu warszawskim, utworzony na terenie pruszkowskich warsztatów kolejowych. Działał od sierpnia 1944 do stycznia 1945. Przeszło przez niego ok. 650 tys. osób, z czego ponad 165 tys. wywieziono na roboty do Niemiec, a ponad 50 tys. skierowano do obozów koncentracyjnych.

czasowe przejęcie przez siły zbrojne państwa wojującego części lub całości terytorium państwa podbitego i ustanowienie tam faktycznej władzy. Współpracę obywateli kraju okupowanego z władzami okupacyjnymi na szkodę tego kraju lub jego obywateli określa się mianem kolaboracji.

to technika badawcza we współczesnej praktyce historycznej, opierająca się na zbieraniu ustnych relacji świadków wydarzeń historycznych. Już pierwszy historyk — Herodot, opisując wojny perskie, powoływał się na przeprowadzone przez siebie wywiady.
Na upowszechnienie metod historii mówionej ogromny wpływ miało doświadczenie Holocaustu. Przeprowadzanie bezpośrednich wywiadów z ofiarami i świadkami hitlerowskiego terroru stało się jedną z metod podejmowanych prób historycznego, moralnego czy filozoficznego wytłumaczenia rzeczywistości Zagłady.

Publicysta, przekonany pacyfista. 1919-20 sekretarz Niemieckiej Ligi Pokoju. W latach 20. w Berlinie redaktor w różnych czasopismach. 1927-1933 wydawca "Weltbühne". W 1931 r. po artykule demaskującym potajemne zbrojenie Reichswehry skazany na 18 miesięcy więzienia za zdradę kraju. W 1933 po pożarze Reichstagu zakaz wydawania "Weltbühne", więziony przez gestapo w KZ Esterwegen. W 1935 podczas pobytu w więzieniu została mu przyznana pokojowa Nagroda Nobla, której nie pozwolono mu odebrać. Zmarł po zwolnieniu z obozu na skutek pogorszenia stanu zdrowia.

burmistrz miasta Kowal w pierwszych miesiącach okupacji niemieckiej. Wsławił się między innymi niesieniem pomocy Polakom i Żydom, uratowaniem kościoła parafialnego w Kowalu i wyposażenia liturgicznego. Był żołnierzem Armii Krajowej, gdzie posługiwał się pseudonimami Allas i Atlas.

(Układ o nieagresji) jeden z dwóch (obok Traktatu o przyjaźni i granicy) układów określających zasady podziału stref wpływów w Europie Środkowo-Wschodniej pomiędzy Niemcami i ZSRR. Podpisany został przez ministrów spraw zagranicznych obu państw w Moskwie 23 sierpnia 1939 roku. Układ miał obowiązywać przez 10 lat i zawierał zobowiązanie do nieagresji i neutralności na wypadek konfliktu jednej ze stron porozumienia z państwem trzecim.

projekt artystyczny upamiętniający wypędzonych i zamordowanych przez nazistów Żydów, Cyganów (Sinti i Roma), ofiar eutanazji, prześladowanych z powodów politycznych i religijnych oraz homoseksualistów.
Wmurowane w chodnik kamienie brukowe, ustawione w celu „potknięcia się o nie”, znajdują się przed bramą wejściową dawnych mieszkań ofiar terroru nazistowskiego, a na ich mosiężnej powierzchni wygrawerowane są nazwiska i najważniejsze daty z życia prześladowanych.