(UPA) ukraińska nacjonalistyczna organizacja militarno-polityczna powstała w październiku 1942 z inicjatywy Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (frakcji S. Bandery), w wyniku połączenia oddziałów partyzanckich działających od 1940 na Polesiu i Wołyniu, oddziałów Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN-Banderowcy) i innych. W okresie największego rozwoju liczyła ok. 40 tys. żołnierzy.
Pod względem politycznym była podporządkowana decyzjom OUN, a od lipca 1944 Ukraińskiej Głównej Radzie Wyzwoleńczej. Na czele UPA stał od końca 1943 Roman Szuchewycz (pseudonim Taras Czuprynka).
Naczelnym zadaniem UPA była walka o niepodległość Ukrainy i ochrona ludności ukraińskiej. Za wrogów uznano ZSRR i Niemcy oraz Polaków z terenów polsko-ukraińskiego pogranicza etnicznego. Od wiosny 1943 UPA podejmowała działania zbrojne przeciwko ludności polskiej, dążąc do usunięcia jej z Wołynia, Polesia i Galicji Wschodniej (pacyfikacje wsi, zbiorowe mordy).
W 1947 oddziały UPA zostały częściowo zdemobilizowane. Centralne kierownictwo UPA przestało istnieć wraz ze śmiercią Szuchewycza w 1950 roku, jednak pojedyncze oddziały działały jeszcze do 1953.