Dla zamaskowania opatrzona sygnaturą akt "14 f 13" i tak nazwana akcja ewidencjonowania i wymordowania ok. 20 000 chorych więźniów obozów koncentracyjnych od kwietnia 1941 do kwietnia 1943 przez personel Akcji T4 w instytutach „eutanazji”.

organizowane w III Rzeszy masowe mordy psychicznie i fizycznie upośledzonych dzieci i dorosłych oraz pacjentów szpitali psychiatrycznych i niezdolnych już do pracy lub chorych więźniów obozów koncentracyjnych

Psychiatryczny szpital w Bernburgu (Saksonia-Anhalt), jeden z sześciu instytutów "eutanazji", kierowany przez lekarza, dr. I. Eberla, w 1942 r. pierwszego komendanta Treblinki. Między 1940 a 1943 r. uduszono tu tlenkiem węgla w komorze gazowej ponad 9000 osób upośledzonych umysłowo i fizycznie, jak również pacjentów klinik psychiatrycznych z północnych i środkowych Niemiec, a do tego przeszło 5000 więźniów, głównie Żydów, z KZ Buchenwald, Flossenbürg, Gross-Rosen, Neuengamme, Ravensbrück i Sachsenhausen ("akcja specjalna 14 f 13"). Po 1943 ponownie szpital, miejsce pamięci od 1989.

Otwarty w 1937 r. na Ettersbergu pod Weimarem (Turyngia) jako obóz koncentracyjny dla przeciwników politycznych, świadków Jehowy, Romów oraz pospolitych więźniów osadzanych tu na podstawie aresztu w celu „profilaktycznego zwalczania przestępstw” („Element aspołeczny”). Pod koniec 1938 deportowano tutaj tysiące Żydów. Z ok. 250 000 więźniów w samym Buchenwaldzie i w 130 jego podobozach zmarło ok. 65 000. Od połowy 1938 r. więźniowie polityczni organizowali obozowy ruch oporu. Buchenwald należał do nielicznych obozów, w których więźniowie wszczęli bunt przed wyzwoleniem przez wojska amerykańskie 11 kwietnia 1945.

[ang. genocide], ludobójstwo, termin utworzony 1944 przez polskiego prawnika R. Lemkina, określający masowe zabijanie lub eksterminację grup ludzkich, przyjęty w prawie międzynarodowym po II wojnie światowej.

(gr. eugenes = dobrze urodzony) – pojęcie wprowadzone w 1883 roku przez Francisa Galtona, kuzyna Karola Darwina, które dotyczyło selektywnego rozmnażania zwierząt lub ludzi, aby ulepszać gatunki z pokolenia na pokolenie, szczególnie jeśli chodzi o cechy dziedziczone. W ciągu następnych lat Galton poprawił swoją definicję, aby uwzględnić specyfikę eugeniki pozytywnej, zachęcającej do częstszego reprodukowania się najlepszych osobników oraz eugeniki negatywnej, zniechęcającej do reprodukcji osobników mniej wartościowych.

Z gr.: lekka, bezbolesna śmierć. W XX wieku termin oznaczający pomoc w zabijaniu. W III Rzeszy zamaskowane jako "śmierć z łaski" lub "Akcja T4" uśmiercenie gazem trującym przeszło 70 000 upośledzonych fizycznie i umysłowo osób w specjalnie urządzonych "klinikach śmierci" w Bernburgu, Brandenburgu, Grafeneck, Hadamar, Hartheim/Linz, Sonnenstein/Pirna w okresie między październikiem 1939 a sierpniem 1941. Do 1945 r. w różnych miejscach zginęło ponad 200 000 dalszych ofiar na skutek wstrzyknięcia trucizny, pozbawienia jedzenia, rozstrzelania, a także tysiące żydowskich pacjentów, więźniów obozów koncentracyjnych ("akcja specjalna 14 f 13") i kalek w Polsce i w Związku Radzieckim.

Obóz koncentracyjny w północno-wschodniej części Bawarii. Otwarty w 1938 r. w pobliżu dużych kamieniołomów granitu jako obóz męski dla „elementów aspołecznych” i więźniów pospolitych, od 1943 więziono w nim także kobiety. Do KZ Flossenbürg należało ok. 100 podobozów i komand pracy. Łącznie zarejestrowano 96 716 więźniów, z których zamordowano ok. 30 000. W ostatnim roku wojny stracono ok. 1500 więźniów politycznych, np. 9. 4.1945 Dietricha Bonhoeffera i uczestników nieudanego zamachu na Hitlera (20 lipca 1944). KZ Flossenbürg został wyzwolony przez wojska amerykańskie 23.4.1945.

[niem. Generalgouvernement] (Generalna Gubernia, GG) jednostka administracyjno-terytorialna, utworzona przez okupacyjne władze niemieckie 26 października 1939, na podstawie dekretu Hitlera, na części ziem polskich, które nie zostały włączone do III Rzeszy.

Konzentrationslager Groß-Rosen (uproszczona pisownia: Gross-Rosen) - nazwa niemieckiego hitlerowskiego obozu koncentracyjnego, istniejącego w latach 1940-1945, nieopodal wsi Rogoźnica (nazwa powojenna), będącego na czele ponad setki obozów pracy założonych na Śląsku, na terenie Czech i Niemiec.

Miasto w Hesji w pobliżu Limburga. W założonym w 1883 przytułku dla ubogich, od 1906 r. używanym jako zakład leczniczy dla umysłowo chorych, urządzono w 1940 szósty z instytutów "eutanazji". Od stycznia do sierpnia 1941 uśmiercono w komorach gazowych 10 072 osoby, a do 1945 zamordowano jeszcze, aplikując śmiertelne dawki leków, 5000 osób, w tym także 34 żydowskich "dzieci krwi mieszanej" wychowywanych w zakładzie oraz 476 chorych na gruźlicę polskich i rosyjskich robotników i robotnic przymusowych. W październiku 1945 pierwszy proces personelu zakładu przed amerykańskim sądem wojskowym, w 1947 proces karny przed cywilnym sądem niemieckim.

Teoria doskonalenia cech dziedzicznych, nazwana po 1860 w Anglii przez Francisa Galtona terminem eugenika. Propagowane w Niemczech po 1890 r. przez Alfreda Ploetza i Wilhelma Schallmeyera pod pojęciem higieny rasowej i z bardziej radykalnymi celami.

hitlerowski obóz pracy niewolniczej dla 2,5 tys. Żydów i Romów; od listopada 1941 ośrodek zagłady utworzony w ramach Akcji Reinhard. Niemcy zamordowali tu ok. 600 tys. osób.

Obóz koncentracyjny na przedmieściu Hamburga, otwarty w roku 1938, pierwotnie podobóz KZ Sachsenhausen, od 1940 roku stał się samodzielnym obozem posiadającym wiele podobozów (np. Wöbbelin w Meklemburgii), wyzwolony 4 maja 1945 przez wojska brytyjskie.

Obóz koncentracyjny dla kobiet w pobliżu Fürstenbergu, 80 km na północ od Berlina, powstały w 1938, otwarty w maju 1939, pod koniec kwietnia 1945 wyzwolony przez armię radziecką. Obóz zbudowali na bagnach zimą 1938/39 więźniowie z Sachsenhausen. Przewidziany był na 15 000 więźniów, lecz czasami stłaczano w nim ponad 130 000 kobiet i dzieci z około 27 krajów, m.in. członkinie politycznego ruchu oporu, świadków Jehowy, Romki oraz Żydówki. Do Ravensbrück należał osobny obóz dla mężczyzn i młodzieżowy KZ Uckermark dla dziewcząt. Jeszcze na początku 1945 r. zainstalowano tam nową komorę gazową.