Publikacje te to zebrane i opracowane przez G. Gąsiora montaże historyczne złożone z tekstów źródłowych, w tym również zarejestrowanych przez autora wypowiedzi świadków historii, odnoszące się do przełomowych momentów w dwudziestowiecznych dziejach Śląska Cieszyńskiego.

Kolejnym efektem projektu jest prezentacja multimedialna (www.zaolzie.karta.org.pl), która pozwala na zapoznanie się m.in. z fragmentami ok. 60 relacji (w przypadku części z nich także w postaci audio), zebranych przez autora w ciągu kilku lat badań. Tradycją Ośrodka Karta jest zamieszczanie w internetowych materiałach nie tylko nagrań dźwiękowych, ale i sporej liczby zdjęć, fragmentów źródeł historycznych i wyczerpujących komentarzy historycznych, tak by temat został przedstawiony możliwie wszechstronnie. Prezentacja zaolziańska została przygotowana również według tego schematu. 

Źródła i krytyczne uwagi zawodowego historyka pozwalają na weryfikację informacji zawartych w nagraniach, a więc w pewnym sensie na zneutralizowanie zastrzeżeń przeciwników oral history, zgłaszających obawy przed wprowadzeniem do powszechnej świadomości historycznej fałszywych przekazów. 

Prezentowane na stronie materiały – teksty źródłowe, fotografie archiwalne i fragmenty nagrań świadków historii – przybliżają historię Zaolzia w minionym stuleciu, pokazując ją z perspektywy zwykłych ludzi: Polaków i Czechów zamieszkujących wspólną małą ojczyznę. Materiał podzielony został chronologicznie na sześć rozdziałów, poprzedzonych wstępami historycznymi autorstwa Grzegorza Gąsiora.

Najtrudniej było znaleźć świadków do najdawniejszego okresu przypadającego na lata 1918-1920. Gąsiorowi udało się dotrzeć do dwóch osób. Jedną z nich był urodzony w 1910 r. Antoni Walica, który opowiadał o wydarzeniach rozgrywających się 86 czy 88 lat temu. Większość osób, których można posłuchać w prezentacji, już niestety nie żyje, w tym również główni bohaterowie wydanej przed trzema laty książki „Zaolzie…”, Łada Krumniklowa i Evžen Cedivoda.

Odwołanie się do historii mówionej owocuje wzrostem zainteresowania problematyką, której dotyczą zarejestrowane i udostępnione rozmowy, ale rodzi także liczne kontrowersje. Dokonując oceny tej metody, pamiętać jednak trzeba, że błędami obciążone bywają źródła historyczne każdego rodzaju. Wszak dokumenty urzędowe, dawna prasa, czy choćby ogłoszone drukiem pamiętniki także wymagają krytycznej analizy i weryfikacji. Inaczej sprawa ma się z popularyzacją historii – tu już oral history wydaje się mieć jak najbardziej uzasadnione zastosowanie i pozwala dotrzeć do bardzo szerokiego kręgu odbiorców.

29 grudnia 2011 o godzinie 18.00 w Książnicy Cieszyńskiej (Cieszyn, ul. Mennicza 46) odbyło się spotkanie pod hasłem „O historii słowami jej świadków”, na którym projekt został zaprezentowany. W spotkaniu wzięli udział Grzegorz Gąsior, autor prezentacji, oraz Maciej Melon z zespołu Historii Mówionej Ośrodka KARTA.

Projekt został zrealizowany przy wsparciu Ministra Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej w ramach cyklicznego programu Promocja wiedzy o Polsce.

Źródło.

(ak)