Wprowadzenie:
Jana Müller, współpracownik Alternatywnego Centrum Żydowskiego z Dessau, zainicjowała na początku 2002 roku przeprowadzenie projektu filmowego, mającego towarzyszyć podróży młodzieży 9 klasy Nobertusgymnasium z Magdeburga do Strzegomia i obozu koncentracyjnego w Gross-Rosen (obecna nazwa miejscowości: Rogoźnica). Film nagrywany był podczas zwiedzania Gross-Rosen. Uczniowie mieli poznawać historię obozu, jak i historię jego ofiar poprzez rozmowę z nimi.

Młodzież niemiecka spotykała się z młodzieżą z Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Żeromskiego w Strzegomiu, najpierw w Strzegomiu, następnie w Magdeburgu, będąc  zakwaterowanymi u rodzin goszczących. Liceum im. Stefana Żeromskiego w Strzegomiu i Norbertusgymnasium w Magdeburgu łączy wieloletnia wymiana młodzieży organizowana wokół tematu oporu i praw człowieka w kontekście niemieckiego nazizmu. (Opiekunem wymiany był m.in. Winfried Ernst.). Wiedzę na te tematy można przekazywać na przykładzie obozu Gross-Rosen i jego obozów przyległych, jak i Krzyżowej/Kreisau, byłej posiadłości rodziny Moltke, które dziś stanowi miejsce spotkań młodzieży. Miejsca pamięci Gross-Rosen, a także Krzyżowa/Kreisau mogą stać się miejscami wspólnej pamięci o Polakach i Żydach, którzy wraz z innymi są ofiarami rządów Nazistów.

Przebieg projektu:
Nauczyciel Winfried Ernst przygotował uczniów do wyprawy pod kątem wiedzy o historii wydarzeń i ofiar, a pracownicy ACŻ z Dessau, prowadzący projekt filmowy Jana Müller i Jens Jesiolkowski, przekazali uczniom umiejętności i wiedzę z zakresu technik filmowych i produkcji filmu. W czerwcu 2002 roku miało miejsce tygodniowe seminarium w miejscu pamięci Gross-Rosen. Nagrany został przebieg oprowadzania po obozie głównym i obozach przyległych, a także same obozy zostały uwieczniony w nagraniach i na zdjęciach.

Dwaj zaproszeni polscy świadkowie historii, byli więźniowie obozu, wyrazili zgodę, aby nagrano ich historie. Po każdym dniu nagrań omawiano surowy jeszcze materiał filmowy i w ten sposób powstała pierwsza wersja scenariusza. W tym samym czasie prowadzona badania nad wydarzeniami historycznymi. Szczególnie w archiwum Miejsca Pamięci Gross-Rosen znaleziono wiele wartościowych materiałów. Poza dokumentami można było sfilmować zdjęcia obozu zaraz po uwolnieniu i liczne zdjęcia SS. Wtedy też młodzież odkryła związki obozu koncentracyjnego Gross-Rosen ze szpitalem psychiatrycznym, miejscem eutanazji, w Bernburgu, dzisiejszym miejscem pamięci w Saksonii-Anhalt. Podczas drugiego spotkania program młodzieży w Magdeburgu wzbogacono o zwiedzanie miejsca pamięci w Bernburgu.

Od lipca do grudnia 2002 zespół filmowy pracował w ACŻ i studio Kanału Otwartego w Dessau nad dokumentacją, której nadano tytuł „Gross-Rosen – Zagłada przez pracę“. 50-minutowa dokumentacja zawiera ważne informacje na temat systemu obozów koncentracyjnych i zagłady, w szczególności obozu Gross-Rosen.

Podsumowanie i dokumentacja:
Dokumentację projektu stanowią głównie fragmenty tekstów sporządzonych przez uczniów, komentujących materiał zdjęciowo-nagraniowy, jak i fragmenty rozmów ze świadkami historii, prowadzonych metodą oral-history. Film zawiera odniesienia do historii lokalnej i pokazuje a także współtworzy pamięć społeczną.

Młodzi filmowcy podeszli z wyczuciem i odpowiedzialnie do wypowiedzi obu byłych więźniów Tadeusza Sulimy i Zbigniewa Mazurka. Spotkanie z panem Mazurkiem miało miejsce w czerwcu 2002 roku. Kilka miesięcy później pan Mazurek umarł.
Ostatnia część filmu przedstawia prawną odpowiedzilność za przestępstwa poszczególnych sprawców, z których SS-man Johannes Hassebroeck, ostatni komendant obozu w latach 1943-45 pochodził z Halle.

Dla zespołu filmowego przy tworzeniu dokumentacji projektu ważne było przeciwstawienie sprawców – w większości żyjących w spokoju po 1945 – z trudnym dalszym życiem ofiar.
Wyjątkowa ścieżka dźwiękowa do filmu wzbogacona został w muzykę m.in. Brahmsa, Verdiego i fragmenty żydowskich pieśni liturgicznych.

(ak)